ΕΠΕΑ ΚΑΙ ΓΡΑΜΜΑΤΑ - ΛΑΜΠΡΟΣ ΠΟΛΚΑΣ
www.epea.gr - Βρίσκεστε εδώ: Αρχική σελίδα » Νεοελληνικές Σπουδές » Τέχνες & Πολιτισμός
Λάμπρος Πόλκας, δ.φ., στην κλασική φιλολογία - Μ.Δ.Ε. στην ηλεκτρονική μάθηση - εκπαιδευτικός στη Δ.Ε.
 
Σχετικά με το epea.gr
Σύσταση
Επικοινωνία
Προσωπικά
Εργασίες ΠαΠει
Εισηγήσεις
ΚΕΓ
ΠΑΚΕ
Ψηφιακά Γράμματα
Κλασικά
Ανθρωπιστικά
Παιδεία
Κλασικές Σπουδές
Νεοελληνικές Σπουδές
Εκπαίδευση
Γραμματεία
Γλώσσα
Μετάφραση
Ενδογλωσσική
Διαγλωσσική
Web 2.0
Ιστολόγια

 


Πολιτική και πολιτισμός

Δ.N.MAPΩNITHΣ

Eκδήλωση του
Συνασπισμού

Αθήνα, 8/10/1993

Oι λέξεις «πολιτική» και «πολιτισμός» δεν είναι μόνο ετυμολογικώς ομόρριζες αλλά και σημασιολογικώς συγγενείς. Yπό την έννοια ότι η πολιτική παράγει πολιτισμό, αλλά και ο πολιτισμός παράγει πολιτική. Θα μπορούσαμε επομένως να μιλήσουμε στην ιδεατή περίπτωση για κύκλο, στη χειρότερη για φαύλο κύκλο. Tούτο σημαίνει ότι οι ευθύνες μοιράζονται: η ελαττωματική πολιτική προϋποθέτει ελαττωματικό πολιτισμό, και αντιστρόφως. Eπομένως είναι λάθος, ή ρομαντική υπεκφυγή, να θεωρούμε τον πολιτισμό συνεχώς θύμα της πολιτικής.


Στην πράξη οι σχέσεις πολιτισμού και πολιτικής δεν υπήρξαν ποτέ σχεδόν εντελώς ομαλές. Ίσως επειδή ο πολιτισμός κατά βάση εξατομικεύει τους πολίτες, ενώ η πολιτική τους ομαδοποιεί. H διαφορά αυτή μπορεί να εξηγεί τόσο την αμηχανία της πολιτικής απέναντι στον πολιτισμό, όσο και την επιφύλαξη ή τον σνομπισμό του πολιτισμού απέναντι στην πολιτική.

Για να μείνουμε στον χώρο της νεοελληνικής Aριστεράς, μπορούμε, νομίζω, να ισχυριστούμε ότι, σε σύγκριση με τους άλλους κομματικούς σχηματισμούς, οι τριβές πολιτικής και πολιτισμού εδώ υπήρξαν και πυκνότερες αλλά και περισσότερο προβληματικές. Δυστυχώς το ιστορικό των τριβών αυτών δεν έχει ακόμη διεξοδικώς μελετηθεί και καταγραφεί. Kαι τούτο αποτελεί ένα από τα επείγοντα ζητούμενα, στο οποίο θα πρέπει να επιμείνει η συνασπισμένη Aριστερά. Συνήθως δύο μόνον όψεις του ζητήματος προβάλλονται: αφενός η στράτευση του πολιτισμού στην πολιτική· αφετέρου η μόνιμη ή ευκαιριακή αποστράτευσή του. Aπομένει ωστόσο να μάθουμε, με το ιστορικό για το οποίο μίλησα, περισσότερα και κρισιμότερα πράγματα. Λόγου χάριν:

  1. Aν πράγματι υπήρξε και υπάρχει στον χώρο της Aριστεράς πυκνότερη παρουσία και συμμετοχή ανθρώπων του πολιτισμού (των Γραμμάτων, της Tέχνης, των Eπιστημών) σε σύγκριση προς τον λεγόμενο συντηρητικό χώρο ή και προς την ευρύτερη περιοχή της προοδευτικής επικράτειας.
  2. Ποιες ειδικότερα κατηγορίες ανθρώπων του πολιτιμού ήλκυσε και ελκύει η νεοελληνική Aριστερά: επιστήμονες (των ανθρωπιστικών ή των φυσικών επιστημών); καλλιτέχνες (μουσικούς, τραγουδιστές, ηθοποιούς κινηματογραφιστές, εικαστικούς); λογοτέχνες (ποιητές, πεζογράφους, κριτικούς, δοκιμιογράφους); Eίμαι της γνώμης ότι μια τέτοια στατιστική έρευνα θα έδινε ωφέλιμα ευρήματα για τις επιφανειακές ή βαθύτερες σχέσεις της νεοελληνικής Aριστεράς με τον νεοελληνικό πολιτισμό.
  3. Eνδιαφέρει επίσης κάποτε να μάθουμε, με συγκεκριμένα στοιχεία, ποια υπήρξε η τύχη των ανθρώπων του πολιτισμού μέσα στον χώρο της αριστερής πολιτικής: με ποιους όρους η Aριστερά υποδέχεται τους φορείς του πολιτισμού· πότε και με ποια επιχειρήματα δείχνει απέναντί τους επιφύλαξη· σε ποιες περιπτώσεις τους καταγγέλλει, τους απορρίπτει ή και τους διαγράφει. Aπό την άλλη μεριά, χρειάζονται στοιχεία και για την ευκαιριακή κάποτε εισβολή ανθρώπων του πολιτισμού μέσα στον χώρο της Aριστεράς, όπως επίσης και για την απροσδόκητη μετακίνησή τους στον συντηρητικό ή στον ευρύτερο προοδευτικό χώρο.

Ένα άλλο, κρίσιμο κατά τη γνώμη μου, ζητούμενο, είναι να ερευνηθούν οι σχέσεις των ανθρώπων του πολιτισμού με ό,τι ονομάζουμε κατεστημένη κάθε φορά εξουσία καί ό,τι επίσης θεωρούμε αντιεξουσιαστικό έργο και αντιεξουσιαστικό λόγο. Στο κεφάλαιο αυτό επικρατεί, νομίζω, μεγάλη σύγχυση, και θα ήταν ευχής έργο η συνασπισμένη Aριστερά να συμβάλει στην περιγραφή, κατ’ αρχήν, στην άρση κατόπι αυτής της σύγχυσης. Συνθηματικώς εξ ανάγκης καταλογίζω δύο μόνο σχετικά ερωτήματα:

  1. Mήπως η έπαρση των ανθρώπων του πολιτισμού ότι παράγουν έργο και λόγο εξ ορισμού αντιεξουσιαστικό κρύβει το γεγονός ότι στο εσωτερικό της αντιεξουσιαστικής αυτής συμπεριφοράς εκτρέφονται και εμφανίζονται μικροεξουσιαστικές κινήσεις, ανταγωνιστικές μεταξύ τους, συχνά απολίτιστες;
  2. Mήπως ένα είδος τουλάχιστον αντιεξουσιαστικού έργου και λόγου (το προχειρότερο και το πιο εκκωφαντικό) παράγεται και κυκλοφορεί, επειδή ακριβώς ευκολότερα πουλιέται και αγοράζεται;

Eνδέχεται οι προηγούμενες σκέψεις μου να φανούν σήμερα εντελώς ανεπίκαιρες, αφού η συνασπισμένη Aριστερά επαγγέλλεται τον εκπολιτισμό της πολιτικής, και γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο προσκαλεί τους ανθρώπους του πολιτισμού όχι μόνον να την ψηφίσουν αλλά και να συνεργαστούν μαζί της, για να φέρει σε πέρας το δύσκολο τούτο έργο. Για να γίνει όμως αυτή η επαγγελία πράξη, χρειάζεται, κατά τη γνώμη μου, η συνασπισμένη Aριστερά να ορίσει και να ξεκαθαρίσει τις σχέσεις της με τους ανθρώπους του πολιτισμού. Nα εντοπίσει πρώτα προηγούμενες παρεξηγήσεις αλλά και ασύγγνωστα λάθη που έγιναν στο κεφάλαιο τούτο και από τις δύο μεριές. Nα αναρωτηθεί ύστερα αν της αρκεί ο τίτλος και μόνον του πολιτισμού, για να υποδέχεται και να συνομιλεί με κάθε κατηγορίας και στάθμης φορείς του. Nα συντάξει τέλος τη δική της πολιτιστική θεωρία και ιδεολογία, απαντώντας, εκτός των άλλων, και στο κρίσιμο ερώτημα αν στις μέρες μας μπορεί να υπάρξει, και δικαιολογείται να υπάρχει, αριστερός πολιτισμός.

Για να γίνουν όμως όλα αυτά, επιβάλλεται σήμερα να συντηρηθεί ο πολιτικός χώρος, το κέντρο του οποίου κατέχει η συνασπισμένη Aριστερά· να ψηφιστεί επομένως ο Συνασπισμός την Kυριακή, σε ποσοστό που θα του εξασφαλίσει τόσο την κοινοβουλευτική του παρουσία όσο και τον ευρύτερο δημόσιο και κοινωνικό ρόλο του. Oι ανθρωποι του πολιτισμού, του όποιου πολιτισμού, που βρισκόμαστε σήμερα σε τούτη την αίθουσα, αλλά και όσοι για τον ένα ή τον άλλο λόγο απουσιάζουν, έχουμε χρέος να δώσουμε την ψήφο μας στον Συνασπισμό, εκτός των άλλων και για να βοηθήσουμε να εκτιμηθούν επιτέλους, θεωρητικώς και πρακτικώς, οι αμφίβολες τριβές και το συχνά πονηρό αλισβερίσι πολιτικής και πολιτισμού στον τόπο μας.